Τετάρτη 15 Απριλίου 2026

Το νόημα της Μυθολογίας

Για να αντιληφθείς την ουσία και το νόημα της ΜΥΘΟΛΟΓΙΑΣ -κι ιδιαίτερα της ελληνικής μυθολογίας-, πρέπει να γνωρίζεις το πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύχθηκε, αφενός το γεωγραφικό πλαίσιο, τον ελληνικό χώρο, αφετέρου το χρονικό πλαίσιο, την περίοδο των Μυκηναϊκών και Αρχαϊκών χρόνων. Υπήρχαν οι ινδοευρωπαίοι θεοί που ήρθαν με τα ελληνόφωνα φύλα των Αχαιών, των Ιώνων και των Αιολέων (2000-1400 π.Χ.) κι οι μεσογειακοί θεοί που προϋπήρχαν (τουλάχιστον από το 7000 π.Χ.) στα Κρητομινωικά και τα Πελασγικά φύλα, όμως η μίξη των μύθων καταγράφτηκε αργότερα, στην αρχαϊκή εποχή, γύρω στο 800 π.Χ. μέχρι το 500 π.Χ.. Φυσικά μύθοι συνέχισαν να γράφονται με τις διάφορες παραλλαγές όσο κυριαρχούσε ο ελληνικός (ή ο ελληνορωμαϊκός) τρόπος ζωής στην Μεσόγειο.
Μετά από αυτά, μπορούμε να πούμε ότι η Μυθολογία, αποτέλεσε βασικό διήγημα και οδηγό ζωής, ότι καθόρισε την ελληνική ψυχή κι εφευρετικότητα κι ότι δημιούργησε το θαύμα των κλασικών χρόνων. Αυτό έγινε μέσα σε έναν πολυθεϊστικό κόσμο (που τον λένε και παγανιστικό). Ας δούμε τώρα πώς ένιωθε και πώς σκεφτόταν ο άνθρωπος εκείνης της εποχής.
Ο κόσμος δεν είχε δημιουργηθεί από κανέναν, ο κόσμος ήταν ΑΠΕΙΡΟΣ, χωρίς τέλος και ξεκινούσε από το ΧΑΟΣ. Μέσα σε αυτό το άπειρο χάος, κυβερνούσαν η ΤΥΧΗ και η ΜΟΙΡΑ, οι δυο πρωταρχικές δυνάμεις που καθόριζαν τα πάντα. Μέσα στο Χάος και υπό την Τύχη διαμορφώθηκαν με τον ΕΡΩΤΑ (που ενώνει τα έμψυχα κι άψυχα πράγματα) η ΓΗ κι ο ΟΥΡΑΝΟΣ.
Κολλημένος ο Ουρανός πάνω στην Γη (την Γαία) γεννούσε πλάσματα θεϊκά, τους τιτάνες, που υπέφεραν από ασφυξία και γι αυτό η Γη, με την βοήθεια του τιτάνα Κρόνου, απαλλάχτηκε από τον Ουρανό που ξεκόλλησε από πάνω της και επέτρεψε να συμβεί το θαύμα της δημιουργίας, η φύση όπως την ξέρουμε.

Την αταξία που επικράτησε στην Γη όταν απελευθερώθηκαν οι δυνάμεις της φύσης, ήρθαν να διορθώσουν οι θεοί, οι γιοι του Κρόνου, που νίκησαν τον πατέρα τους και τους άλλους τιτάνες και επέβαλαν την Ολύμπια Τάξη, δηλαδή τον πολιτισμό.
Από εκεί που τα ηφαίστεια, οι τυφώνες, οι σεισμοί, οι καταιγίδες (τιτανικές μορφές) διαμόρφωναν το γήινο τοπίο, ήρθαν οι θεοί με επικεφαλής τον Δία και βοήθησαν να τιθασευτεί η φύση, να γίνουν λιβάδια τα δάση για να φυτευτούν, να ημερέψουν τα ζώα και να γίνουν οικόσιτα, να φτιαχτούν αναβαθμίδες στους λόφους για να καλλιεργηθούν φυτά, να γίνουν λιμάνια στις άγριες ακτές, και να φτιαχτούν οι πόλεις. Η νίκη των Ολυμπίων ήταν η νίκη (κι η επιβολή) του πολιτισμού πάνω στην άγρια φύση.
Μέσα σε αυτό το μυθολογικό περιβάλλον, ο θνητός άνθρωπος της αρχαιότητας, του πολυθεϊστικού κόσμου, δεν έτρεφε ελπίδες σωτηρίας ή μιας δεύτερης ζωής σε κάποιο παράδεισο. Μόνη του χαρά ήταν η ευζωία, η ηδονή, και κυρίως η αποφυγή του πόνου. Η ζωή του ήταν εδώ, πάνω στην Γη και περιορισμένη χρονικά. Γεννιόταν και πέθαινε όπως όλα γύρω του γεννιούνταν και πέθαιναν κι αυτά. Η μόνη κρίση που απέμενε για να τον δικαιώσει, ήταν η φυλή του, το γένος του και κατόπιν η πόλη του.
Γι αυτό οι άνθρωποι ήταν ΠΟΛΙΤΕΣ, γι αυτό ήταν τόσο δεμένοι με την Πόλη και γι αυτό μετείχαν όλοι στην δημόσια ζωή. Το να είσαι ιδιώτης σήμαινε τιμωρία. Η εξορία ισοδυναμούσε με τον θάνατο. Δημοκρατία ήταν το πατρώο πολίτευμα που επέβαλλε σε όλους την συμμετοχή στα κοινά, με κλήρωση κι όχι με ψήφο, δηλαδή όχι με επιλογή.
Μόνη επιδίωξη του βίου ήταν η ΕΥΔΑΙΜΟΝΙΑ, δηλαδή μια ζωή με εντιμότητα, αξία, κύρος και αναγνώριση. Μόνο η αναγνώριση της πόλης και των συμπολιτών του έδινε νόημα στην ζωή ενός ανθρώπου της εποχής εκείνης.
Αυτό έσπρωχνε όλους τους πολίτες κάθε πόλης, τους έδινε το κίνητρο για να είναι γενναίοι και να ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΥΝ, να είναι ρήτορες και να έχουν επιχειρήματα για να επικρατήσουν στο ανταγωνιστικό πεδίο της πόλης, στην Αγορά.
Αυτός ο άνθρωπος λοιπόν, έστω κι αν έβλεπε τους θεούς σαν όντα πολύ μεγαλύτερα από αυτόν, σαν δυνάμεις φυσικές που ήταν αθάνατες αφού παρέμεναν στην Γη και μετά τον θάνατό του, ωστόσο συνεργαζόταν με αυτούς και τούς μεταχειριζόταν κατά το συμφέρον του. Άλλους θεούς τούς θεωρούσε δικούς του κι άλλους ενάντιούς του. Δεν υπήρχε ιερότητα και δουλικότητα, υπήρχε σεβασμός και ΣΧΕΣΗ, δεν υπήρχαν ιερά βιβλία, υπήρχαν μόνο ΜΥΘΟΙ που δεν εξωράιζαν τους θεούς αλλά, αντιθέτως, έδειχναν τις αδυναμίες τους, τις καλοσύνες ή τις κακίες τους, ήταν θεοί με ανθρώπινα μέτρα, άλλοτε φίλοι του κι άλλοτε εχθροί του.
Αυτόν τον κόσμο, τον αληθινά θαυμαστό και μέγα, θέλω να περιγράψω με κάποια βιβλία μου όπως το "ΜΕΛΕΑΓΡΟΣ ΚΑΙ ΑΤΑΛΑΝΤΗ", το "ΔΙΟΝΥΣΟΣ, Ο ΑΙΩΝΙΟΣ ΕΦΗΒΟΣ" και το "ΑΡΓΟΝΑΥΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ" τα οποία θα παρουσιάσω σύντομα. Μαζί με την παρουσίαση όμως θα προσπαθήσω να κάνω μια ομιλία και -ενδεχομένως- συζήτηση για τα θέματα αυτά και για το πώς ο σύγχρονος άνθρωπος, που μεγάλωσε με τις σύγχρονες θρησκείες, τον Μονοθεϊσμό και τον Ανθρωπισμό, μπορεί να αντιληφθεί την Μυθολογία και τι μπορεί να κερδίσει από αυτήν.
Θα ενημερώσω προσεχώς γι αυτή την ομιλία-παρουσίαση.