
Ξέρουμε όλοι την περίφημη Αρχαία Αγορά στους πρόποδες της Ακρόπολης. Ξέρουμε όμως ότι εκεί υπήρχε ένας ολόκληρος οικισμός (Βρυσάκι λεγόταν) με 5.000 κατοίκους και 400 περίπου σπίτια που απαλλοτριώθηκε ολόκληρος για να γίνουν οι ανασκαφές; Και ξέρετε ότι η απαλλοτρίωση και η ανασκαφή έγιναν με Αμερικανικά χρήματα κι Αμερικανούς ανασκαφείς; Ομως αυτή είναι η αλήθεια, κι όλα έγιναν τις δεκαετίες του '20 και του '30.
Η εικόνα που έχουμε σήμερα από την Αρχαία Αγορά της Αθήνας δεν προέκυψε επειδή ένας σεισμός κατέστρεψε τα νεότερα σπίτια που βρίσκονταν εκεί. Η περιοχή ήταν επί αιώνες κατοικημένη και η αποκάλυψη του αρχαιολογικού χώρου έγινε μέσα από ένα εκτεταμένο πρόγραμμα απαλλοτριώσεων και κατεδαφίσεων. Η Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα έπαιξε καθοριστικό ρόλο, τόσο στην οργάνωση των ανασκαφών όσο και στη χρηματοδότηση του εγχειρήματος. Η ιστορία έχει ως εξής:
1925: Το ελληνικό κράτος, επειδή δεν διέθετε τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους, απευθύνθηκε στις ξένες αρχαιολογικές σχολές για να αναλάβουν την ανασκαφή.
1928-1929: Οριστικοποιήθηκαν οι συμφωνίες και η χρηματοδότηση του έργου.
- 1931: Ξεκίνησαν οι συστηματικές ανασκαφές και οι κατεδαφίσεις των απαλλοτριωμένων κατοικιών.
- 1931-1939: Η συνοικία σταδιακά εξαφανίστηκε
Σύμφωνα με την Αμερικανική Σχολή, κατεδαφίστηκαν 348 ιδιοκτησίες και εκτοπίστηκαν περισσότεροι από 5.000 κάτοικοι.
Η χρηματοδότηση είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον:
Ο Αμερικανός φιλάνθρωπος John D. Rockefeller Jr. χρηματοδότησε το ανασκαφικό εγχείρημα ενώ υπήρξε και μια αρχική δωρεά 250.000 δολαρίων από ανώνυμο δωρητή. Η Αμερικανική Σχολή ανέλαβε την οργάνωση και την εκτέλεση των ανασκαφών.
Υπ' όψη ότι η παλιά συνοικία (Βρυσάκι)_ δεν ήταν απλώς μερικά σπίτια. Ήταν μια ολόκληρη ζωντανή γειτονιά με δρόμους, καταστήματα, εκκλησίες και κατοίκους. Περισσότεροι από 5.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους.
Μάλιστα, το 2020 η Αμερικανική Σχολή εξέδωσε το βιβλίο της Sylvie Dumont με τίτλο Vrysaki: A Neighborhood Lost in Search of the Athenian Agora, το οποίο ανασυνθέτει την ιστορία αυτής της χαμένης συνοικίας, αξιοποιώντας φωτογραφίες και αρχειακό υλικό.
Νά και κάτι που το χρωστάμε στους Αμερικανούς μετά βεβαιότητας.
